ОФИЦИЈАЛЕН ДИЈАЛОГ ЗА ПРАВАТА НА ГРАЃАНИТЕ ВО УСТАВНИОТ СУД: ПРЕТСЕДАТЕЛОТ Д-Р ДАРКО КОСТАДИНОВСКИ ВО ОФИЦИЈАЛНА ПОСЕТА ГО ПРИМИ ПРЕТСЕДАТЕЛОТ НА ЦЕНТРАЛНИОТ СОВЕТ РОБЕРТ КЛЕНКОСКИ
Скопје, 11 септември 2026 година – Вчера во просториите на Уставниот суд на Република Македонија, претседателот на Судот, д-р Дарко Костадиновски, прими во официјална посета претседателот на Централниот совет на Македонците во Германија, г-дин Роберт Кленкоски. Оваа средба помина во знак на отворен и напреден уставно-правен дијалог, фокусиран на заштита на основните граѓански права и зачувување на уставните принципи според највисоките европски стандарди.
За време на разговорот, претседателот Кленкоски ја нагласи уставно-правната позиција на Централниот совет дека секој долгорочен економски напредок и правна сигурност за инвестициите од македонските државјани во странство се директно условени од конзистентното владеење на правото во татковината. Во рамките на овој официјален дијалог, Централниот совет ја афирмираше улогата на Уставниот суд како независен заштитник на уставноста, и во таа насока претстави начелна платформа за дискусија фокусирана на клучните теми кои ја засегаат еднаквоста на граѓаните. Како организација која бескомпромисно се бори за граѓанските права, г-дин Кленкоски побара од Судот, користејќи го својот висок институционален авторитет, превентивно понатаму да укажува и да ги опоменува политичките чинители за евентуалните противправни или неуставни дебати и предлози кои можат да ги загрозат правата на нацијата и нашите сограѓани надвор од татковината:
1. Забрана за повратно дејство на законите според Членот 52 од Уставот и случајот со пасошите
- Правен и историски контекст на дебатата: Претседателот Кленкоски ја покрена уставната спорност на процесот со кој државата предвреме ги поништи легално издадените пасоши пред да им истече рокот. Тој потсети на преседанот со донесувањето на Законот за изменување и дополнување на Законот за патните исправи од 4 јуни 2021 година, Службен весник број 122/2021, чиј указ беше потпишан од тогашниот претседател на Собранието, Талат Џафери, и тогашниот претседател на државата, Стево Пендаровски. Со овој закон, државата со повратно дејство одреди дека сите пасоши со старото име престануваат да важат на 12 февруари 2024 година, со што грубо го прекрши Член 52, став 4 од Уставот, кој експлицитно забранува законите да имаат ретроактивно дејство на штета на граѓаните. Претседателот на Судот, д-р Костадиновски, се повика на Член 110 од Уставот, детално образложувајќи ги строгите рамки и уставни кочници со кои се соочува Судот при одлучување за актите кои произлегуваат од веќе инкорпорирани меѓународни обврски.
- Пример од секојдневието за пошироката јавност: Тоа е исто како да си купите билет за воз со важност од 10 дена, уредно да си го платите по полна цена, а железницата на петтиот ден да донесе ново правило и да ви каже дека вашиот билет веќе не важи и мора да купите нов, иако рокот не ви е поминат. Државата со последователен закон поништи сопствен важечки договор со граѓанинот, што ја руши правната сигурност. Централниот совет укажа дека граѓаните мора да имаат доверба во трајноста на документите што ги издава државата, со цел вакви административни експерименти никогаш повеќе да не се повторат во иднина.
2. Уставниот принцип на еднаквост според Членот 9 од Уставот и менаџерските позиции
- Правен контекст во јавниот простор: Во јавните дебати сè почесто се отвораат иницијативи за воведување законски ограничувања за лицата со двојно државјанство, со цел да им се забрани да извршуваат јавни, раководни или менаџерски функции во администрацијата и државните претпријатија.
- Личен коментар и став на претседателот Роберт Кленкоски: Претседателот Кленкоски за време на дијалогот изнесе сопствено мислење кон оваа актуелна тематика. Тој нагласи дека евентуалната забрана за поседување повеќекратно државјанство има целосна државничка логика и смисла единствено ако се примени строго на политичко ниво – односно ексклузивно за пратениците во Собранието и министрите во Владата. Како аргумент за овој став, Кленкоски го посочи Член 44 од Уставот на Австралија, каде оваа пракса со децении успешно функционира со цел заштита на националниот суверенитет и елиминирање на секој судир на интереси на највисоко законодавно и извршно лично.
- Според неговото согледување, политичарите треба да тргнат од сопствениот пример и оваа реформа прво да ја спроведат тргнувајќи од сопствениот пример, особено што и во моментов во македонската политика постојат високи функционери со повеќе државјанства на кои во иднина овие позиции би им биле условени. Доколку практиката покаже дека со тоа се подобрува квалитетот на политичкиот систем, дури тогаш може да се отвора нова јавна дебата за евентуално проширување на други оперативни нивоа.
- Кленкоски изрично предупредува дека воведувањето на ваква општа забрана за сите останати оперативни и менаџерски функции во државните компании во овој момент е контрапродуктивно и штетно. Тоа непотребно го пресекува и дестимулира регрутирањето на успешни повратници кои доаѓаат од странство. Еден врвен стручњак кој стекнал германски пасош и сака да се врати за да ѝ помогне на својата татковина во некоја оперативна функција, на овој начин би бил целосно блокиран. Наместо да се промовираат најдобрите кадри за соодветните менаџерски позиции, со вакви избрзани решенија се создава сомнеж дека се штитат исклучиво партиски и политички подобни лица. Пред каква било конечна одлука на Собранието, неопходно е детално да се соочат сите аргументи за и против, без ад-хок решенија кои ги дискриминираат нашите сограѓани во странство.
- Стратешки личен став на претседателот Роберт Кленкоски за лојалноста и заштитата од странски уцени: За да ги елиминира сите евентуални шпекулации во јавниот простор, претседателот Кленкоски децидно нагласи дека неговиот ангажман е целосно независен и дека тој лично ниту бара, ниту има интерес за какви било функции во домашните институции. Како жив доказ за својата кауза, тој го посочи сопствениот пример: иако е роден пред 53 години во СР Германија и таму го градел својот професионален и животен пат, тој никогаш не видел причина да го откаже своето единствено македонско државјанство, ниту пак досега барал да земе германски пасош, бидејќи тоа не било потребно за неговиот личен интегритет. Иако поседувањето исклучиво македонски пасош во Германија му наметнувало одредени ограничувања во кариерата, тој со гордост го задржал својот идентитет. Напротив, Кленкоски со децении активно се бореше и лобираше во германското општество за донесување на новата реформа од 2024 година, со која Германија конечно го дозволи паметното повеќекратно државјанство. Во тој контекст, тој испрати моќна порака до македонската заедница: „Ги охрабрувам сите наши сограѓани кои живеат и работат во Германија максимално да ја искористат оваа нова историска можност – да поднесат барање за германско државјанство, но со гордост да го задржат своето матично македонско државјанство. Оваа легална ЕУ-можност е најдобриот начин да се стави крај на децениските уцени од одредени соседни земји, кои преку пасошките лавиринти се обидуваат да изнудат лажни изјави за потеклото и со тоа политички да ја уценуваат Македонија. Време е нашиот народ во Германија јасно да се приклони кон земјата каде што живее и создава вредност, но и кон земјата од каде што реално потекнува, без да биде предмет на идентитетска трговија. Ги повикувам сите кои во минатото биле принудени да прифатат туѓи државјанства врз база на наметнати идентитетски лаги, доброволно да ги вратат тие пасоши и преку нотарски акти трајно да го расчистат и осигурат вистинскиот македонски идентитет за своите потомци.“
3. Изборно право и обезбедување еднакви можности за целата нација
- Правен контекст во јавниот простор: Се дебатираат реформи на Изборниот законик за воведување на електронско гласање или гласање по пошта.
- Пример од секојдневието за пошироката јавност: Сегашниот систем ги принудува нашите сограѓани во Германија да патуваат со стотици километри само за физички да гласаат во амбасада, што е огромна финансиска и логистичка кочница. Но, исто толку неправедно би било ако за граѓаните во странство се воведе дигитално гласање, а граѓаните во самата земја сè уште мора физички да одат до гласачките кутии без алтернатива. Советот смета дека модернизацијата мора да важи за сите еднакво. Ако се воведе ваков напреден систем, тој мора да биде достапен и за нашите иселеници, но и за локалното население во Македонија, вклучувајќи ги болните, немоќните или отсутните лица, согласно препораките на Венецијанската комисија.
Охрабрување на меѓународната соработка
Во однос на меѓународната соработка, г-дин Кленкоски го охрабри Уставниот суд активно да ги користи и проширува постоечките институционални канали за размена на европски правни искуства со сродните судови во СР Германија. Притоа, тој нагласи дека Централниот совет силно ги поддржува сите процеси насочени кон зајакнување на независноста на правосудниот систем и нуди своја институционална поддршка во Берлин за проекти кои се од заеднички интерес за владеењето на правото.
Цврста заложба за долгорочен дијалог
По завршувањето на дискусијата, двете страни дадоа цврста заложба за континуирано интензивирање на директните контакти и меѓусебната размена на идеи со цел унапредување на уставната кохезија. Претседателот Кленкоски изрази длабока почит кон претседателот на Уставниот суд, д-р Дарко Костадиновски, за неговиот висок професионализам, институционален авторитет и конструктивен пристап кон заштитата на државниот поредок.
Контакт за медиуми:
Централен Совет на Македонците во Германија / Zentralrat der Makedonen in Deutschland e.V.
Mühlenstr. 8a, D-14167 Berlin
Тел.: (+49) 030/6098296-0
Е-пошта: info@zentralratdermakedonen.de
Интернет: www.zentralratdermakedonen.de